Nâng cao năng lực chống chịu của cộng đồng TP.HCM trước rủi ro thiên tai

Nghiên cứu đã xây dựng bộ chỉ số và đánh giá năng lực chống chịu của cộng đồng TP.HCM trước rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu, làm rõ sự khác biệt giữa các khu vực.

Quang cảnh buổi nghiệm thu

Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM vừa tổ chức Hội đồng tư vấn nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công  nghệ “Nghiên cứu giải pháp nâng cao năng lực chống chịu cho cộng đồng người dân Thành phố Hồ Chí Minh đối với việc ứng phó với các rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu” do Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM chủ trì thực hiện, ThS. Trần Nhật Nguyên làm chủ nhiệm.

Nhiệm vụ được triển khai trong bối cảnh TP.HCM ngày càng chịu tác động rõ nét của các hiện tượng thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu, nhất là ngập úng do mưa lớn kết hợp triều cường, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đánh giá đúng mức độ rủi ro, khả năng chống chịu của cộng đồng cũng như đề xuất các giải pháp thích ứng phù hợp với đặc thù đô thị lớn.

Báo cáo tại hội đồng, ThS. Trần Nhật Nguyên cho biết, một trong những kết quả nổi bật của nhiệm vụ là việc triển khai khảo sát định lượng với quy mô lớn, tổng cộng 1.928 mẫu khảo sát, bao gồm hộ gia đình, hộ/cơ sở sản xuất - kinh doanh và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Song song đó, nhóm nghiên cứu đã thực hiện 03 nghiên cứu điển hình tại các địa bàn có đặc trưng thiên tai khác nhau, gồm xã Tam Thôn Hiệp (huyện Cần Giờ cũ – khu vực ngoại thành, ven biển), phường 28 (quận Bình Thạnh cũ – khu vực nội thành hiện hữu) và phường Linh Tây (TP. Thủ Đức cũ – khu vực đô thị phát triển).

ThS. Trần Nhật Nguyên - Chủ nhiệm nhiệm vụ báo cáo tại hội đồng nghiệm thu

Kết quả khảo sát cho thấy, ngập do mưa và triều cường là những rủi ro phổ biến nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sinh kế của người dân, đặc biệt tại các khu vực trũng thấp. Đáng chú ý, vẫn còn hơn 20% hộ dân và trên 50% hộ kinh doanh chưa có biện pháp ứng phó cụ thể trước rủi ro thiên tai; gần 75% hộ dân cho rằng chưa tiếp cận được sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương khi xảy ra sự cố.

Trên cơ sở tiếp cận theo khung đánh giá BRIC, nhiệm vụ đã xây dựng bộ chỉ số đánh giá năng lực chống chịu gồm 42 chỉ thị, phản ánh toàn diện các khía cạnh về xã hội, kinh tế, hạ tầng, thể chế và năng lực cộng đồng. Bộ chỉ số được tính toán cho từng địa bàn quận, huyện (cũ), cho phép so sánh mức độ chống chịu và tính dễ bị tổn thương giữa các khu vực.

Kết quả đánh giá cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa khu vực nội đô có chỉ số chống chịu ở mức trung bình - cao nhờ lợi thế về kinh tế, dịch vụ và hạ tầng; trong khi đó, vùng ven và ven biển có mức chống chịu thấp hơn, chịu tác động lớn từ ngập lụt, xâm nhập mặn và hạn chế về điều kiện sinh kế. Những phát hiện này cung cấp cơ sở khoa học trực quan, giúp nhận diện rõ các “điểm nóng” rủi ro trên địa bàn Thành phố.

Từ kết quả nghiên cứu, nhiệm vụ đã đề xuất 07 nhóm giải pháp trọng tâm, tập trung vào: Phát triển hạ tầng chống chịu với thiên tai và biến đổi khí hậu; hoàn thiện cơ chế, chính sách và mô hình tổ chức quản lý; tăng cường nguồn lực tài chính; ứng dụng công nghệ hiện đại trong dự báo, cảnh báo sớm; nâng cao nhận thức và vai trò của cộng đồng, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương. Các giải pháp được xây dựng theo hướng lồng ghép quản lý rủi ro thiên tai với thích ứng biến đổi khí hậu, phù hợp với mô hình chính quyền đô thị và định hướng phát triển bền vững của TP.HCM trong giai đoạn tới.

Kết luận buổi làm việc, Hội đồng đánh giá cao tính khoa học và giá trị thực tiễn của nhiệm vụ, thống nhất nghiệm thu đạt yêu cầu, đồng thời đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp thu ý kiến góp ý của các thành viên Hội đồng để tiếp tục hoàn thiện báo cáo.

Nguyễn Tuyết